Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu: ‘’Atatürk bu ülkenin gurur tablosudur’’

Furkan Ertan / Son Mühür - Son Mühür TV ekranlarında yayınlanan ve Tunç Erciyas'ın hazırlayıp sunduğu Sıcak Bakış programı, 10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü öncesinde çok özel bir yayınla izleyiciyle buluştu. Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu'nun konuk olduğu programda, Atatürk’ün insani ve liderlik nitelikleri, Cumhuriyet devrimlerinin toplumsal yansımaları ve Nutuk'un kaleme alınış süreci masaya yatırıldı.

Yayının açılışında Atatürk sevgisinin Türkiye'deki benzersiz yerine değinen Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, "Dünyanın hiçbir yerinde böyle bir şey yok. Bunu akademik çalışmalarla da teyit edebiliriz. Büyük bir liderin ve devrimcinin vefatının bir ülkenin hayatında bu kadar yer edindiği, anlamaya ve anlaşılmaya çalışıldığı başka bir yer yok" sözleriyle değerlendirmelerine başladı. Karşıyaka'dan stüdyoya gelirken yaşadığı anları paylaşan Mehmetefendioğlu, "Biraz önce ben de Karşıyaka’dan buraya geldim. 9’u 5 geçe trafikteydik. Altınyol’da trafiğin durduğunu, insanların arabalarından çıkıp yağmurlu bir havada hepsinin tek bir istikamete baktığına tanıklık ettim. Atatürk bu ülkenin gurur tablosudur" diyerek toplumun Ata'sına olan bağlılığını vurguladı.

"Atatürk hepimizin ortak bir nefes alanı olarak karşımıza çıkıyor"

Konuşmasında 10 Kasım'ın ve milli bayramların önemine dikkat çeken Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, bu özel günlerin yalnızca resmi birer tatil olmadığını belirterek "Sadece 10 Kasım değil, 29 Ekim, 23 Nisan, 30 Ağustos, 19 Mayıs, bu yüzüncü yıl dediğimiz Cumhuriyet’imiz, ortak değer ve kavramlarını anlamak için somut anlarımız oldu. O gün sadece bir resmi tatil değil, o gün sadece bana ya da okulda şiir okumak için görev alan öğrencinin etkinlik günü değil, bir öğretmenin sorumluluk günü değil, ya istiklal ya ölüm ile başlayan ve bunu Cumhuriyet ile taçlandıran ve hayatının bir kısmına kadar askeri üniforma ile hareket eden sonrasında ise sivil bir anlayışla 100. yıla girdiğimiz bir Cumhuriyet’i ve değerler bütünlüğünü bize armağan eden o büyük lideri anlayacağımız anlar olmalı. Her bir geçen dakikada da aslında paşanın bize bıraktığı mirasın artık çağımızın getirdiği düşüncelerin tüm beklentilerinin bugün, şu an, şu saatler, şu dakika, şu saniye itibariyle karşıladığını görüyoruz. O yüzden 10 Kasım’larda 29 Ekim’lerde paşa hepimizin ortak bir nefes alanı gibi, paşa hepimizin bilip de dile getiremediği kavramların ortak bir paydası olarak karşımıza çıkıyor." ifadelerini kullandı.

UNESCO vurgusu: "Eşi olmayan devlet adamı"

UNESCO'nun 1981 yılında Atatürk'ü anma yılı ilan ettiğini ve bu kapsamda çok önemli bir tanımlama yaptığını hatırlatan Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, kurumun yayımladığı metni "Bakın UNESCO 100. doğum yılında Atatürk’ü nasıl tanımlamış: 'Atatürk uluslararası anlayış, işbirliği ve barış yolunda çaba göstermiş üstün kişi, UNESCO’nun yetki alanlarında yenilikler gerçekleştirmiş bir inkılapçı, sömürgecilik ve yayılmacılığa karşı savaşan ilk önderlerden biri, insan haklarına saygılı, insanları ortak anlayışa ve devletleri dünya barışına teşvik eden, bütün yaşamı boyunca insanlar arasında renk, din, ırk ayırımı gözetmeyen, eşi olmayan devlet adamı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusudur.' Dikkat ettiyseniz büyük bir kurtarıcı demiyor. Onu farklı meziyetlerin insani özellikleriyle bir barış elçisi, geleceği inşa eden bir lider, uluslararası barışa katkı sağlayan bir önder gibi her birini saatlerce konuşabileceğimiz farklı niteliklerle tanımlıyor." şeklinde anlattı.

"Biz cumhuriyeti böyle kazanan insanların çocukları ve torunlarıyız"

Hafızalarda yer edinen "Cumhuriyeti biz böyle kurtardık" fotoğrafının hikayesine de değinen Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, Uşak Kent Müzesi görevlisi Cengiz Bey'in bu konudaki araştırmalarını ve fotoğrafın arka planındaki toplumsal ruhu "Cumhuriyeti biz böyle kazandık resmi aslında bu Anadolu’nun Cumhuriyet’in ilanından 10 yıl sonra o kazanımlarının bir ifadesi, geleceğe olan ümidini sergiliyor. Sonrasında Uşak’ta bir ailede fotoğrafın olduğu, daha sonra Cengiz Bey’in araştırmaları sonucunda arka planda fotoğraftaki insanları kimlikleri hikayelerini anlatıyor. Uşak kent müzesinde o fotoğrafın orijinalini buluyor ve hikayesiyle birlikte ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Güzel olan sosyolojik okuması herkesin o fotoğrafı kendine yakın olarak görmesi. O fotoğraftaki insanların hepsi kanıyla ya da başka unsurlar da Kurtuluş Savaşı’nda millî mücadeleye destek veren insanlar ya da onların çocukları ya da onların ailevi üyeleri ve o gözlerindeki pırıltıya baktığım zaman bugün yapabileceğin çok şeyin olduğunu onların bu imkansızlıklar doğrultusunda yaptıkları gerçekleştirdikleri şeyin karşısında bana bunu anlatmak ve sahip çıkmak gibi bir görevin olduğunu görmenin gururuyla... Biz cumhuriyeti böyle kazanan insanların çocukları ve torunlarıyız ya da cumhuriyeti bize bir yaşam biçimi ve bir yönetim biçimi olarak veren sarışın mavi gözlü devin fertleriyiz." diyerek tanımladı.

"Günümüz gençliğine dair umudum her geçen gün artarak devam ediyor"

Akademisyen kimliğiyle her yıl binlerce üniversite öğrencisiyle bir araya geldiğini belirten Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, Z kuşağı olarak adlandırılan gençliğin Atatürk ve Cumhuriyet'e bakış açısını "Belki bu soruya en iyi cevap verebilecek insanlardan birisiyim, akademisyenim ve her sene her hafta yaklaşık 1000-1500 öğrencinin dersine giriyorum. Benim girdiğim sınıf küçük bir Anadolu; ülkenin değişik bölgelerinden gelen çocuklar var ve sürekli meslek hayatın boyunca bu sirkülasyon devam ediyor. Yani 18 ile 21 yaşı arasındaki bir kuşağa bu dersi anlatıyorum. Ben o çocuklara doğru bir yaklaşım tarzı ve yaşadıkları o değerlerin adı anlatılanların kitabın dışında pratiğe dönük kavramlar olduğunu anlattığımız an, beraber Mustafa Kemal’in, Cumhuriyet’in, Atatürk’ün... bekçisi ve sahibi olduklarını görüyorum. Faydacı ve pragmatik bir zekaya sahip olan bir gençlik var. Son 29 Ekim haftasından bu 10 Kasım haftasına kadar 30 küsur konuşmadan çıktım. En çok sevdiğim konuşma yaptığım yerler benim ilkokul ortaokul lise grubundaki çocuklar. Doğru bir pedagojik dil olarak onu kullandığınız zaman, o çocukların Atatürk ve vatan sevgisini bayrak sevgisini yüreklerinde ve sorularıyla yansıttıklarını görüyorum. Daha sorgulayıcı, daha içselleştirici ve o değerlerin ve kavramların kendi konfor alanları içerisindeki değerler olduğunu keşfeden ya da gören bir kuşak var ve son yıllarda benim o gençliğe ilişkin umudum daha da artarak devam ediyor." şeklinde anlattı.

"Nutuk tarihsel bir savunma belgesidir"

Atatürk’ün kaleme aldığı eserlere ve entelektüel birikimine dikkat çeken Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, Nutuk ve Medeni Bilgiler kitaplarını "Paşa büyük bir entelektüeldi... 9 Eylül’den sonra üzerindeki üniformayı çıkartıp yeni bir toplumu inşa etme sürecine girerken geometri resminde bugün matematikte kullandığımız üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen, çokgen gibi iç ve dış açılar gibi kavramları Osmanlıca‘dan günümüz Türkçesine çevirdiğine tanıklık ediyoruz. Yine askeri alanda kitaplar yazdığına tanıklık ediyoruz. Bence Nutuk kadar kıymetli olan bir kitabını da bu vesileyle söyleyeyim: 1930’lu yılların Türkiyesi’nde okunan 'Vatandaş İçin Medeni Bilgiler' diye bir kitap. Oraya baktığınız zaman 30’lu yılların Türkçesinde ders kitabında Avrupa’da diktatörleşen ülkelerin liderinin olduğu bir dönemde paşa demokrasiyi, cumhuriyeti, insan haklarını tanımlıyor. Nutuk ise 1927 yılında Paşa’nın Cumhuriyet Halk Partisi’nin ikinci kurultayında günlere yayılan ve 36-37 saatlik okumalarla anlattığı ve tarihsel arka planı anlattığı bir kitap. Peki neden 1927? Çünkü 1926 yılında İzmir suikastı gerçekleşmiş, devrimlerin büyük bir kısmı gerçekleşmiş ve bir yol ayrımı da başlamış. Mustafa Kemal’in 1927’de kaleme aldığı Nutuk aslında bir tarihsel savunma belgesidir. Asıl yapılabilecek şeylerden birisi de hepimizin evinde olan o Nutuk'u alıp okumak, sahip olmak değil okuyarak onu içselleştirmek ve bunu hayatımızın bir parçası haline getirmek." şeklinde tanımladı.

"Atatürk devrimleri zamana yayarak bilinçli bir şekilde gerçekleştirdi"

Atatürk’ün yakın arkadaşlarıyla yaşadığı fikir ayrılıklarına ve devrimlerin planlı sürecine değinen Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, İsmet İnönü ile aralarında geçen anıyı "Lider doğuştan itibaren farklı özellikleri ile ön plana çıkan bir insan... Paşa 9 Eylül 1922’den sonra hemen hemen yalnız ya yakın arkadaşlarının büyük bir kısmı 'Yeterli, çekilelim köşeye' diyen... 'Harp devrimini zamana yayalım, tutar tutmazsa nasıl sahip çıkar kucaklarsa o şekilde olsun' diyen muhalif olanlar da var arkadaşlar. En büyük sizin söylediğiniz harf değil mi? Kasım 1928 ve çıkan kanun diyor ki 1 Ocak 1929’da... İki ay sonrasında Türkiye’deki tüm gazete, dergi ve okullarda okutulacak kitapların hepsi diyor Latin alfabesi ile yapılacaktı. Biz ikinci adam olarak kimi biliyoruz? İsmet Paşa‘yı biliyoruz. Anılarında İsmet Paşa diyor ki 'Paşa’yla birçok noktada çatııştım. Paşam bugüne kadar harf devriminin olduğu günler ses çıkartmadım ama bu park devrine dokunmayın çünkü işin içerisinde Arapça var, işin içerisinde din var, işin içerisinde bunu yanlış kullanır... bunu zamana bırakalım' falan gibisinden. Ve İsmet Paşa da dahil olmak üzere Rauf Bey, Refet Bey, Ali Fuat Bey ve o karşı çıkan her birini saygı ve minnetle andığımız o insanlar anılarını ve hatıralarını paşanın ölümünden sonra yazmışlar: 'O haklı çıktı, biz yanıldık, o haklı çıktı, biz yanıldık' diyorlar." sözlerile anlattı.

"Bağımsızlığı sadece askeri değil, her alanda tam bağımsızlık olarak düşündü"

Atatürk’ün öngörüleri ve bağımsızlık anlayışı hakkında değerlendirmelerde bulunan Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, Nutuk'un ilk sayfalarından örnekler vererek "Bunu en iyi göreceğimiz kaynaklardan birisi Nutuk'tur. Nutuk’un 20-25. sayfası Paşa’nın yol haritasını verir bize. '19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktım' diye başlar ve yaklaşık 20-25 sayfa boyunca ülkenin içinde bulunduğu durumu anlatır... Şuna gelir: 'Benim Samsun’a çıktığım zaman ülkenin kurtuluşuna ilişkin üç kurtuluş çaresi vardı: Amerikan mandası, İngiliz himayesi bir de bölgesel kurtuluş kolları...' Benim kafamdaki düşünce şuydu diyor: Ulusal egemenliğe dayalı kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak... Daha Samsun’a çıkmadan önce düşündüğü ve Samsun’a çıktıktan sonra uygulamaya başladığı düşünce bu düşünce olmuş olmuştur. Ve ulusal bir sır gibi diyor bu düşüncemi sakladım... Bana paşayı en iyi tanımlayan hocam ya da en çok kullandığı kelimeler hangisi derseniz 'millî egemenlik' diyecektir, 'bağımsızlık' diyecektir. Zaten kendisi 'Bağımsızlık benim karakterimdir' diyor. Ama buradaki bağımsızlığı sadece bir ülkenin düşman işgalinden kurtulmuş olarak değil, siyasi, ekonomik aklınıza gelebilecek her alandaki bağımsızlık olarak düşünün. Böylesine çok yönlü, çok renkli ve bunların hepsini de satırların arasından çıkartıp pratiğe ve uygulamaya dökmüş bir lider." şeklinde konuştu.

"Laiklik asla dinsizlik değildir"

Laiklik ilkesinin ve Atatürk'ün din anlayışının doğru anlaşılması gerektiğinin altını çizen Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

"Cumhuriyet’in en büyük kazanımlarından birisi olan laiklikle örtüşen... Laikliğin bir dinsizlik olmadığını, laikliğin din devlet ilişkilerinin birbirinden ayrılmasının ötesinde sadece yasal ya da anayasal değil bunun ötesinde insanların inançları ya da düşünceleri ya da fikirleri konusunda yasa ve kanunların çerçevesinde oluşturulan nitelikte istediklerini yapmak ya da yapmamak hakkı olarak da karşımıza çıkıyor... Bu bir kişisel tercih meselesidir ya da işte camiye ya da bayram namazına ya da cuma namazına büyük eskortlarla arabalarla ya da konvoylarla giden bir görüntü içerisine girmemiş Mustafa Kemal. Belki bu ibadetini daha farklı bir yerde, daha az insanın olduğu bir yerde kendi iç dünyası ve vicdanının bir seçim olarak gerçekleştirmektedir. Yoksa toplum sosyal işine çok iyi okuyan bir insan olarak namazlara ya da bilmem kalabalık görüntülerle gidip bu pozları da verebilirdi. Böyle düşündüğünüz zaman işte Mustafa Kemal’in büyüklüğünü daha iyi anlayabiliyorsunuz... Ne mutlu ki biz bu liderin çocuklarıyız, onun açtığı yolda, onun açtığı aydınlıkta varlığımızı, yaşantımızı çağdaş dünyada onurlu ve şerefli bir şekilde sürdürüyoruz."