Son Mühür- Hazine ve Maliye Bakanlığı, gelir beyanı düşük olmasına rağmen yüksek tutarda harcama yapan vatandaşlara yönelik yeni bir denetim sürecini başlattı. Bakanlık analizlerinde, beyan edilen gelir ile yaşam standardı arasında dikkat çekici farklar tespit edildi. Örneğin, 873 bin lira kira geliri beyan eden bir mükellefin aynı yıl içinde 25 milyon liralık ev aldığı, 47 milyon liralık kredi kartı harcaması yaptığı belirlendi. Benzer şekilde, 599 bin lira gelir beyan eden bir başka kişinin 118 milyon liralık gayrimenkul, 3,4 milyon liralık otomobil alımı ve 44 milyon liralık kart harcaması gerçekleştirdiği saptandı.
“Özel gider bildirimi” dönemi başlıyor
Bu verilerin ardından Bakanlık, “özel gider bildirimi” adı verilen yeni bir sistemin hazırlıklarını sürdürüyor. Sisteme göre, gelir beyanı ile harcamaları arasında açık fark bulunan kişilerden belge ve açıklama talep edilecek. Vatandaşlar, yaptıkları harcamaların kaynağını resmi belgelerle açıklamak zorunda kalacak. Beyan dışı bırakılmış gelirleri olan mükellefler ise bu tutarları bildirme fırsatına sahip olacak.
“Yapay zeka artık denetimlerin merkezinde”
KDV İade Uzmanı Eray Bozkurt, yeni uygulamaya ilişkin değerlendirmesinde, yapay zeka destekli denetimlerin artık günlük işleyişin bir parçası haline geldiğini vurguladı. Bozkurt, “Gelişen teknolojik altyapı sayesinde sistem artık yapay zeka destekli çalışıyor. Her vergi dairesinde maliye müfettişleri gözetiminde yürütülen denetimler sürüyor. Vatandaşların banka hesapları, kredi kartı hareketleri, gayrimenkul ve araç alımları da bu kapsamda izleniyor,” dedi.
Bozkurt, gelir vergisine tabi olup harcamaları gelirini aşan kişilerden özel gider bildirimi isteneceğini, bu sayede yüksek harcama-düşük gelir beyanı yapanların doğrudan incelemeye alınacağını belirtti.
“Yeni sistem iş yükünü artırabilir”
Bozkurt’a göre bu uygulama teknik olarak tamamen yeni bir sistem getirmiyor ancak muhasebeci ve mali müşavirlerin iş yükünü artıracak. “Mevcut beyan sistemine yenilik getirmiyor, sadece daha fazla iş gücü doğuruyor. Yeminli ve serbest muhasebeci mali müşavirler için bu yeni bir yük anlamına geliyor,” dedi.
Yine de Bozkurt, sistemin vergide adaleti artırma potansiyeline dikkat çekti:
“Maliye müfettişleri artık her şeyin içinde. Vergi dairelerinde yapılan sık denetimler birçok firmanın inceleme sürecini başlatıyor. Bu da vergi kaçaklarının azalmasına katkı sağlayabilir.”
“Cirosu yüksek mükellefler öncelikli izlenecek”
Yeni sistemin ilk etapta büyük ölçekli işletmelerde uygulanacağı, ancak zamanla küçük işletmelere de yayılabileceği öngörülüyor. Bozkurt, “Cirosu yüksek olan mükellefler daha yakından takip edilecek. Ancak ilerleyen dönemde bu uygulama küçük işletmeleri de kapsayabilir” ifadelerini kullandı.
Kurgan ve VEDAS sistemleri devrede
Bozkurt, vergi denetimlerinde öne çıkan iki dijital sistemi de anlattı: Kurgan ve VEDAS.
“Kurgan Sistemi ticari faaliyetleri anlık analiz eden yapay zeka destekli bir denetim mekanizmasıdır. Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi olarak bilinir. Henüz yeni olduğu için pek çok mükellef bu sistemle ilgili bizlere danışıyor” dedi.
VEDAS’ın ise Vergi Denetim Analizi Sistemi olduğunu belirten Bozkurt, “Bu sistem, kişilerin banka hesaplarını, kredi kartı harcamalarını, araç ve gayrimenkul alımlarını anlık olarak takip ediyor” açıklamasında bulundu.
“Türkiye’de ilk kez uygulanıyor”
Bozkurt, bu dijital sistemlerin Türkiye’de ilk kez uygulanmaya başladığını belirterek, “Kurgan, VEDAS ve özel gider bildirimi sistemleriyle vergi denetiminde yeni bir dönem başladı. Yıl sonuna kadar başka yeniliklerin de geleceğini düşünüyorum” dedi.