Son Mühür- Psikolog Sedef Yıldırım ile Keşfet programına konuk olan Psikolog Özlem Sena Depecik, hayvanların davranışlarını anlamada empati ve gözlemin önemine dikkat çekti. Hayvanların insan duyguları üzerinden yorumlanmaması gerektiğini belirten Depecik; ayrılık kaygısı, travma, stres ve güven ilişkisi gibi konulara değinerek, hayvan sahiplerinin ödül-ceza yöntemlerinde ve evcil hayvanlarını yalnız bırakma sürelerinde dikkat etmeleri gereken noktaları anlattı.
Sokak hayvanlarında geçmiş travmalar göz önünde bulundurulmalı...
Hayvanların ruhsal durumlarının anlaşılmasında sahipleriyle kurulan iletişimin ve hayvanın günlük rutinlerinin önemli olduğunu belirten Depecik, kedi ve köpeklerde obsesif kompulsif bozukluk (OKB) gibi rahatsızlıklarla da karşılaşılabildiğini söyledi.
Hayvan psikolojisinin hayvanın yaşam koşullarına göre farklı şekilde ele alınması gerektiğini ifade eden Depecik, özellikle sokak hayvanlarında gözlemin önemine dikkat çekti. Depecik, “O köpek ne yaşadı, ne deneyimledi? Nasıl travmaları var?” sorularının hayvanın davranışlarını anlamada yol gösterici olduğunu belirtti.
Sokak hayvanlarının değerlendirilmesinde yalnızca davranışların değil, fiziksel göstergelerin de dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Depecik, hayvanın davranış biçimi, fiziksel duruşu ve tüy yapısı gibi unsurların gözlemlenmesinin önem taşıdığını dile getirdi.
‘’Biz hayvanların hayatına uyum sağlamalıyız’’
Psikolog Özlem Sena Depecik, hayvanların davranışlarının insanlar tarafından çoğu zaman insan duyguları üzerinden yorumlandığını belirterek, hayvanların yaşam biçimlerine uyum sağlamanın önemine dikkat çekti. Depecik, “İnsan olarak hayvanları insanlaştırma eğilimimiz var. Bizim yaşamımıza ayak uydursunlar istiyoruz. Aslında onların yaşamına ayak uydurmamız, empati kurmamız gerekiyor” dedi.
Hayvanların sergilediği davranışların tek başına bir anlam taşımayabileceğini ifade eden Depecik, özellikle ev içerisinde gerçekleşen davranışların altında farklı nedenlerin bulunabileceğini söyledi. Hayvanın evin uygun olmayan bir yerine tuvaletini yapmasının “kin tutma” ya da sahibine kızma şeklinde yorumlanmaması gerektiğini belirten Depecik, bu davranışların stres, duygusal durum veya sağlık sorunlarıyla ilişkili olabileceğini vurguladı.
Cezalandırmak yerine nedenini anlamak önemli
Hayvanların istenmeyen davranışları karşısında cezalandırılmaması gerektiğini belirten Depecik, davranışın kaynağının araştırılması gerektiğini söyledi.
Depecik, hayvanın rutininde bir değişiklik olup olmadığı, başka bir hayvanla karşılaşıp karşılaşmadığı veya ayrılık kaygısı yaşayıp yaşamadığı gibi faktörlerin değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Köpeklerde zaman algısı bulunmuyor
Psikolog Özlem Sena Depecik, köpeklerin zaman algısının insanlardan farklı olduğunu belirterek, sahipleriyle kurdukları bağın önemine dikkat çekti. Depecik, kısa süreli bir iş için evden ayrılmak ile saatler süren bir iş gününün ardından eve dönmek arasında köpeklerin verdiği tepkinin benzer olabileceğini ifade etti. Köpeklerin çevrelerini anlamlandırırken koku duyusunu önemli ölçüde kullandığını belirten Depecik, “Köpeklerde görme, duymadan önce en önemlisi koku algısı. Kokudan tanırlar. Evdeki koku azaldıkça ‘çok yalnız kaldım’ düşüncesine girerler” dedi.
Köpek sahiplenmeyi düşünenlere de tavsiyelerde bulunan Depecik, köpeklerin sosyal ve sahiplerine bağlı hayvanlar olduğunu belirterek, “Köpekleri 9 saatten fazla yalnız bırakmayın” uyarısında bulundu. Depecik ayrıca, hayvanların kaygılarını azaltmak amacıyla ev içerisinde kendilerine ait, güvenli hissedebilecekleri bir alan veya oda oluşturulmasını önerdi.
Barınak hayvanlarında travma geçmişi önemli
Barınaklardaki hayvanların çoğunlukla daha travmatize olmuş bir geçmişle geldiğini belirten Depecik, bu hayvanların sokaktan alınmış ya da terk edilmiş olabileceğini söyledi. Travma sonrası hayvanların farklı davranışlar sergileyebildiğine dikkat çeken Depecik, bazı köpeklerin kendilerini korumak amacıyla agresifleşirken bazılarının ise daha ürkek hale gelebildiğini ifade etti.
Depecik, barınak koşullarının hayvanlar üzerinde zaman içerisinde farklı bir etki oluşturabildiğini belirterek, hayvanların bir süre sonra barınak düzenine alışabildiğini söyledi. Bu süreçte kendi türlerinden ve benzer özelliklere sahip hayvanlarla bir arada bulunmalarının da etkili olabileceğini dile getirdi.
“Ceza sistemi her seferinde işe yaramıyor”
Hayvanların davranışları ile verilen tepkiler arasında insanların düşündüğü gibi bir neden-sonuç ilişkisi kurmadığını belirten Depecik, cezalandırmanın hayvan ile sahibi arasındaki güven ilişkisini zedeleyebileceğini söyledi.
Depecik, “Hayvanlarda ‘Ben bunu yaptım, bu yüzden bana kızıyor’ şeklinde bir mukayese yapılmıyor. Ödül sistemi çok işe yarayan bir sistem. Ancak ceza sistemi her seferinde işe yarayan bir sistem değil” ifadelerini kullandı. Hayvanın verilen cezayı anlamaması durumunda sahibi ile arasında iletişim problemi oluşabileceğini belirten Depecik, bu durumun zamanla güven kırılmasına yol açabileceğini vurguladı.
Veteriner ziyaretleri hayvanlarda stres yaratabiliyor
Veteriner ziyaretlerinin de hayvanlar açısından stresli bir deneyim olabileceğini ifade eden Depecik, kliniğe girildiği andan itibaren hayvanların yoğun koku ve seslere maruz kaldığını belirtti.
Aşı ve tırnak kesimi gibi işlemlerin de hayvanlarda stres yaratabildiğini söyleyen Depecik, veteriner ziyaretlerinde hayvanların yaşadığı kaygının göz önünde bulundurulması gerektiğine dikkat çekti.
