Furkan Ertan / Son Mühür - Son Mühür TV ekranlarında Kemal Kamburoğlu’nun sunduğu Hayatın Nabzı programına konuk olan İzmir Ekonomi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen, COP31 sürecinden küresel ticaret savaşlarına, altın piyasasından 2027 yılı Türkiye ekonomisi beklentilerine kadar pek çok kritik başlıkta açıklamalarda bulundu. İklim ve kaynak risklerine işaret eden Küçüközmen, "İklim güvenliği artık bir çevre politikası olmaktan çıktı; gıda güvenliği, dış ticaret, finans ve enflasyon gibi birçok parametreyle birlikte ulusal bir mesele haline geldi" uyarısında bulundu.
"Su miktarında 1.000 metreküp ile tehlike sınırındayız"
İklim güvenliğinin artık bir çevre politikası olmaktan çıkıp ulusal bir meseleye dönüştüğünden bahseden Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen, "Etkinliklerin yapılması ve başarılı olunması, birçok anlaşmanın imzalanması artık bu işlere Türkiye’de çözüm bulunduğu anlamına gelmesin. Herkes kucağındaki sorunu döküyor ama ülkenize döndüğünüzde daha farklı ve daha fazla sorunlarla başa çıkmak zorunda kaldığınızı görüyorsunuz. İklim güvenliği artık bir çevre politikası olmaktan çıktı; gıda güvenliği, dış ticaret, finans ve enflasyon gibi birçok parametreyle birlikte ulusal bir mesele haline geldi. İnsanlar artık iklim değişikliğinden etkilenen yerler yerine gıdanın en bol olduğu, su sorununun olmayacağı yerlerin peşinde. Bir ülkenin su zengini sayılabilmesi için kişi başı 10 bin metreküp su düşmesi gerekiyor. 1990’lı yılların başında Ankara’da Dışişleri Bakanlığı yetkililerinin katıldığı bir toplantıda İsrail ve Ürdün gibi bölge ülkelerinde bu rakamın 600-1.200 metreküp olduğunu öğrenmiştim. Bugün baktığımızda Türkiye olarak maalesef 1.000 metreküp ile tehlike sınırındayız." ifadelerini kullandı.
"COP31 ile her şey daha net tartışılabilir hale geldi"
Kar yağışındaki azalmanın ve iklim kaynaklı risklerin ekonomiyi nasıl etkilediğinden bahseden Coşkun Küçüközmen, "Avrupa’da bizdeki gibi bol suyla araba yıkanmaz. Bugün orman yangınları ve su kıtlığını aynı anda yaşıyoruz. Bunlar tarımsal üretimimizi, sanayimizi, turizmimizi ve şehirlerin yaşam kalitesini doğrudan etkiliyor. Öte yandan karbon düzenlemesi ve yeni teknolojilere uyum sağlama gibi geçiş riskleri ihracatçılarımızın rekabetçiliği üzerinde baskı oluşturuyor. İklim kaynaklı kayıplar nedeniyle sigorta sektörü sıkışıyor, banka kredi portföyleri baskı altında kalıyor, teminat değerleri ve kamu maliyesi etkileniyor. Kar ya da yağmur yağdığında kişi başı düşen su miktarınız otomatik olarak artmıyor; kuruyan ve insanlar tarafından kirletilen dereler var. COP31 çerçevesinde artık her şey daha net tartışılabilir hale geldi, eskiden bilmediğimiz için bunları tartışamıyorduk." şeklinde konuştu.
"Dünyadaki gübre eksikliği çok ciddi sonuçlar doğuracak"
Betonlaşma, veri analizi, yaklaşan gübre krizi ve eğitim sistemindeki eksikliklerden bahseden Küçüközmen, "Artık bir öncelik listemiz olması gerekiyor. Veriye dayalı karar verme konusunda hâlâ ilk basamaklardayız. Çip üretimi, enerji ve milyarlarca veri noktasını işleyip analiz etme yeteneği iklim ve su takibinden ulusal güvenliğe kadar her alanı etkiliyor. Eskiden savaşların sadece silah satanlara kazandırdığını düşünürdük ama gördük ki enerji ve altın fiyatlarını etkiledi; Ukrayna Savaşı ise gübre meselesini gündeme getirdi. Dünya Ticaret Örgütü ve uluslararası ticaret odaları düzeyinde de dile getirildiği gibi 2027’nin sonlarından itibaren dünyadaki gübre eksikliği çok ciddi başka sonuçlar doğuracak. İklim kriziyle mücadelede ise bir orkestra şefine ihtiyaç var ve burada düzenleme ile yeşil tahviller noktasında görev merkez bankalarının ve uzun vadeli yatırımlarda öncü rol üstlenmesi gereken devletin üzerine düşüyor. Dünyada yapay zekâ ve finans teknolojileri baş döndürücü bir hızla ilerlerken biz hâlâ müfredatta ezbere dayalı sistemleri konuşuyoruz. Çocuklara ilkokuldan itibaren doğayı, kuşları, böcekleri, toprağı korumayı ve adliyeye götürerek hukuk bilincini yaşayarak öğretmeliyiz. Ülke olarak münferit değil, işi bilen insanlarla bir ekip oyunu oynamalıyız; çünkü israf ettiğimiz zamanın telafisi yok ve enflasyon hâlâ ücretlerin yetişemediği ciddi bir sorun olmaya devam ediyor." dedi.
"Teknoloji, ticaret ve finansı etkileyecek"
Trump, Putin ve Şi Cinping’in yer aldığı APEC zirvesi ile küresel güç mücadelesinden bahseden Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen, "Artık hiçbir ülke tek başına tam bağımsız değil; bir tuşa basılmasıyla uçakların kalkmadığı, bankaların çalışmadığı dijital bir dünyadayız. Böyle kriz anlarında dedikoduları önlemek için en güvenilir kişiden en kısa sürede en gerçekçi açıklama yapılmak zorunda, aksi halde halk en yalan şeye bile inanır. APEC zirvesini İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki Yalta’ya benzetmek doğru olmaz çünkü burada her biri farklı telden çalan üç ayrı güç var. Ticari tarifeler, Güney Çin Denizi ve Ukrayna gibi başlıklarda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. Avrupa Birliği tarafına baktığımızda ise karar alma mekanizması yavaş, bürokrasi zayıf ve vize sorunundan dış politikaya kadar karşınızda net bir muhatap bulamıyorsunuz. Donald Trump bir devlet adamından ziyade tüccar mantığıyla hareket ediyor; dolayısıyla zirveden kavga çıkmadan kalkılsa bile buradan çıkacak en önemli sonuçlar birinci sırada teknoloji ve ticareti, ardından da finans sektörünü ve dev bankaları etkileyecektir." değerlendirmesinde bulundu.
"Arkasına siyasi destek alıp hızla büyüyen şirketler..."
Kongre seçimlerinin ABD siyasetine ve teknoloji devlerine etkisinden bahseden Coşkun Küçüközmen, "Trump, kongreden yasa geçse bile 'ben yine başkanım, bu yasayı tanımam' diyerek kendi bildiğini okuyabiliyor. Bu durum ABD’yi içeride zor ve karmaşık bir duruma sokuyor. Diğer taraftan Elon Musk, Mark Zuckerberg ve Jeff Bezos gibi teknoloji devleri boş durmuyor ancak arkasına fazla siyasi destek alıp kısa sürede büyüyen şirketlerin batışı da çok hızlı olabiliyor. ABD kendini teknolojik olarak yenilemediğinde ulusal güvenlik kurumlarının dosyalarına bile erişilebildiğini gördük. Bu nedenle zirveler ve küresel rekabet artık tamamen dijitallerin konuştuğu, teknoloji, ticaret ve finansın belirleyici olduğu bir zeminde ilerliyor." diye konuştu.
"Altın hâlâ güvenli liman ama...''
Altındaki sert düşüşten ve küçük yatırımcının nasıl hareket etmesi gerektiğinden bahseden Küçüközmen, "Altın güvenli liman olma özelliğini kaybetmedi, hâlâ güvenli liman ama altını elde tutmanın bir fırsat maliyeti var. İnsanlar yükselirken daha da yükselecek beklentisiyle satmıyor; oysa belli bir eşik belirleyip yükseldiğinde bir kısmını satıp düştüğünde yeniden alsalardı aynı parayla çok daha fazla gram altın alabilirlerdi. Öncelikle nasıl bir altın yatırımcısı olduğunuzu belirlemeniz gerekiyor. Küresel piyasalarda altın dolar üzerinden fiyatlanıyor; ABD’deki faiz oranları, tahvil getirileri, dış borç dinamikleri ve jeopolitik gelişmeler belirleyici oluyor. Şu an altının karşısına çok güçlü bir rakip olarak faiz çıkmış durumda. Dolar değerlendiğinde altın değerlenmiyor, piyasalar faiz aracıyla dengelenmeye çalışılıyor." sözleriyle görüşlerini aktardı.
"Türkiye, sadece bir geçiş ülkesi değil...''
2027’de Türkiye ekonomisini bekleyen riskler ve fırsatlardan bahseden Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen, "NATO üyeliğimiz, Avrupa ile ilişkilerimiz, Karadeniz’e erişimimiz, Orta Doğu ve Türk Cumhuriyetleri ile bağlarımız Türkiye’nin avantaj hanesinde yer alıyor. Akdeniz’deki münhasır ekonomik bölge gelişmeleri ve bölgesel ittifaklar Türkiye’nin enerjisini doğru yönlendirmesini gerektiriyor. Türkiye kendi ulusal çıkarlarını esas alarak ABD, Rusya ve Çin ile dengeli bir politika izlemeli. Ekonomide ve ticarette çeşitlendirme yaparak tüm yumurtaları aynı sepete koymamalıyız. KOBİ’lerimizin kurtarılmayı bekleyen konumdan çıkıp iş modellerini yenilemesi, siyaset ile iş dünyası arasında da sağlıklı bir diyalog kurulması şart. Çin’in Kuşak ve Yol inisiyatifinde Orta Koridor kuşağındayız; Semerkant gibi ticaret merkezleriyle bağlarımızı güçlendirmeli, İstanbul’u da kalabalıktan kurtarıp kültürel, siyasi ve jeopolitik bir karar merkezine dönüştürmeliyiz. 30 yıl sonrasını bugünden planlayarak Türkiye’yi sadece bir geçiş ülkesi değil, stratejik kararların alındığı akılcı bir merkez haline getirmeliyiz." dedi.





