İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi'ndeki (İBG) bilim insanları, yurt dışından yüksek fiyatlarla alınan kanser ilaçlarındaki etkin maddenin yerli alternatifini geliştirdi. Yerli etkin madde, laboratuvar ve hayvan deneylerinde başarı sağladı ve klinik deneyler için umut verici sonuçlar verdi.
2021 yılında başlatılan çalışmalar sonucunda geliştirilen akıllı kanser ilaçlarında kullanılan etkin molekül, hem laboratuvar testlerinde hem de hayvan deneylerinde eş değer başarı gösterdi. Geliştirilen yerli ilaç bileşeni, hedef aldığı kanser hücrelerinin çoğalmasını durdurarak, hücre büyümesini yavaşlatmayı başardı. Bu sayede, sağlıklı hücrelerin daha az zarar görmesi sağlandı.
İBG’nin müdür yardımcısı Prof. Dr. Mehmet İnan, geliştirdikleri yerli molekül hakkında önemli açıklamalarda bulundu. İnan, kanser tedavisinde kullanılan moleküllerin piyasa değerinin çok yüksek olduğuna dikkat çekerek, “Bazı moleküllerin piyasa değeri 5-10 milyar dolar. Maalesef Türkiye’de hiçbirisini üretmiyoruz ve ithal ediyoruz. Piyasada 100'ün üzerinde kanser molekülleri nasıl geliştirildiyse biz de İBG’de yerli olarak geliştiriyoruz” dedi.
Prof. Dr. İnan, geliştirilen bu molekülün patent başvurusu yapıldığını ve sanayi ortaklarıyla işbirliği içinde olduklarını belirtti. Ayrıca, bu yerli molekülün 5 yıl gibi bir süre zarfında piyasaya çıkmasını beklediklerini ifade etti. “Orijinal molekülün patent başvurusunu yaptık ve sanayi ortaklarımız da var. Molekülü 5 yıl gibi sürede piyasaya çıkmasını bekliyoruz” diyen İnan, bu sürecin umut verici olduğunu dile getirdi.
İnan, araştırmalarının fare deneylerinde piyasadaki ilaçlar kadar etkili olduğunu gösterdiğini belirtti. Kanser tedavisinde kullanılan moleküllerin verimliliğini arttırmanın önemine vurgu yapan İnan, "Moleküllerin karlı olması için verimliliğimizi arttırmamız gerekiyor. Bu çalışmaları gelecek yıl içerisinde tamamlamayı ve ilaç sanayisine sunmayı düşünüyoruz" dedi.
Ayrıca kanserli hücrelerin vücutta çok farklı tipleri olduğuna dikkat çeken İnan, bağışıklık sisteminin kanserli hücreleri öldürmesi gerektiğini ancak bazı kanserli hücrelerin bu süreçten kaçtığını belirtti. İnan, geliştirdikleri molekülün bu kaçma mekanizmasını engellemeyi amaçladıklarını ve yapılan çalışmalardan umutlu olduklarını belirtti: “Amacımız molekülle bu kaçma mekanizmasını durdurmak. Çalışmalarımız umut veriyor.”
İBG’deki araştırmalardan bir diğeri ise Dr. Sibel Kalyoncu Uzunlar’dan geldi. Kalyoncu Uzunlar, geliştirdikleri biyobenzer ve orijinal molekülün protein bazlı olduğunu ve kanser hastalarının, ilaçları yurt dışından yüksek fiyatlarla temin ettiklerine dikkat çekti. Uzunlar, yerli imkanlarla ürettikleri etkin maddelerin başarısını şu şekilde açıkladı:
“Biz bu ilaçların moleküllerini İBG’de ürettik ve ilk denemelerini yaptık. İlk denemelerde eczaneden aldığımız ilacın etkisiyle kendi ürettiğimiz ilacın etkisi eşit. 15 kez analizi gerçekleştirildi ve hepsinin uyumlu olduğu çıktı” dedi.
Yerli olarak geliştirilen bu ilaç bileşeni, şu ana kadar yapılan hayvan deneylerinde başarılı sonuçlar verdi. Deneyler, molekülün hedef kanser hücrelerini etkili bir şekilde hedef aldığını ve sağlıklı hücrelere daha az zarar verdiğini gösterdi. Şimdi ise bir sonraki aşama, insan üzerinde yapılan denemeler olacak. Bilim insanları, bu süreçlerin de başarılı geçmesini ve yerli kanser ilaçlarının en kısa sürede piyasaya sunulmasını bekliyor.