İzmir’in Alsancak semtinde bulunan Tarihi Havagazı Fabrikası, yıllar önce kentin aydınlatılmasında önemli rol oynadı. Uzun süre üretim yapılan tesis, geçirdiği dönüşümün ardından kültür sanat merkezine dönüştü. Bugün tarihi binaları, yüksek bacası, sergi alanları ve kafesiyle dikkat çeken fabrika, Alsancak gezisine farklı bir durak ekliyor.
Bir zamanlar İzmir sokaklarını aydınlatıyordu
Konak ilçesine bağlı Umurbey Mahallesi'nde yer alan Havagazı Fabrikası, İzmir'in sanayi tarihinin önemli yapılarından biri. Kentin sokaklarında kullanılacak aydınlatma gazını üretmek amacıyla kurulan tesis için ilk dönemde 600 sokak feneri planlandı. İzmir'in büyümesiyle birlikte bu sayı 3 bine kadar yükseldi.
Cumhuriyet döneminde belediyeye devredilen fabrika, yalnızca sokak aydınlatmasında değil, evlerde kullanılan gazın üretiminde de görev yaptı. 1994 yılında faaliyetlerini durduran tesis, böylece uzun yıllar süren üretim dönemini geride bıraktı.
Eski fabrika nasıl kültür merkezine dönüştü?
Kapatılmasının ardından tarihi yapının korunması ve yeniden kullanılması için çalışmalar başlatıldı. Restorasyon kapsamında tescilli binalar korundu, fabrikanın yüksek bacası güçlendirildi ve yerleşke kültür sanat faaliyetlerine uygun hale getirildi.
2009 yılında kapılarını kültür merkezi olarak açan Tarihi Havagazı Fabrikası, eski sanayi kimliğini tamamen kaybetmeden yeni bir yaşam alanına dönüştü. Bugün fabrika avlusunda dolaşanlar, geçmişin izlerini taşıyan yapıların arasında farklı etkinliklerle karşılaşıyor.
Makine dairesi okuma salonu, dökümhane kafe oldu
Fabrikanın en dikkat çekici taraflarından biri de eski üretim alanlarının farklı amaçlarla değerlendirilmesi. Bir dönem makinelerin çalıştığı bölüm bugün okuma salonu olarak kullanılıyor. Eski dökümhane binası ise kafeteryaya dönüştürüldü.
Yerleşkede sergi ve atölye alanları da bulunuyor. Ziyaretçiler tarihi binaları yakından incelerken fabrikanın yüksek bacasını fotoğraflıyor. Özellikle sanayi mimarisine ilgi duyanlar için burası, Alsancak'ta kısa bir gezi molasının ötesinde anlam taşıyor.
Konserler ve sergiler tarihi avluda düzenleniyor
Tarihi Havagazı Fabrikası, yıl boyunca kültür sanat programlarıyla da gündeme geliyor. Konserler, açık hava gösterimleri, sergiler ve atölyeler tarihi yerleşkenin etkinlik takviminde yer alıyor.
Özellikle çim konserleri, yaz aylarında ziyaretçilerin ilgi gösterdiği organizasyonlar arasında bulunuyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin 2026 yaz programında ücretsiz konserler de düzenlendi. Ancak etkinliklerin tarihleri, ücretleri ve katılım şartları değişiyor. Bu nedenle ziyaret öncesinde belediyenin güncel duyurularını incelemek gerekiyor.
Alsancak gezisine kahve molası ekleyin
Tarihi alanı gezdikten sonra Sanat Kafe'de mola vermek de mümkün. Eski fabrika yapılarının arasında kahve içmek, sıradan bir Alsancak gezisinden farklı bir deneyim sunuyor.
Üstelik merkezin konumu, çevredeki diğer gezi noktalarına ulaşmayı da kolaylaştırıyor. Fabrikadan sonra Kordon'a doğru yürüyebilir, Alsancak sokaklarını keşfedebilir veya çevredeki restoranlarda vakit geçirebilirsiniz.
Alsancak'ta ikinci bir fabrika daha var
Bölgede kültür sanat merkezine dönüştürülen bir başka tarihi yapı da eski Alsancak Tekel Fabrikası. Bugün İzmir Kültür Sanat Fabrikası adıyla hizmet veren yerleşkede müzeler, kütüphaneler ve sanat alanları bulunuyor.
İki merkez birbirinden bağımsız şekilde faaliyet gösteriyor. İzmir Kültür Sanat Fabrikası'nda birçok etkinlik ücretsiz düzenlenirken arkeoloji-etnografya ve resim-heykel müzeleri ücretli ziyaret ediliyor.
Böylece Alsancak'ta bir gününü değerlendirmek isteyenler, kentin endüstri mirasından kalan iki önemli yapıyı aynı gezi programına dahil edebiliyor.

Tarihi Havagazı Fabrikası'na nasıl gidilir?
Tarihi Havagazı Fabrikası, İzmir'in Konak ilçesindeki Umurbey Mahallesi'nde, liman çevresinde yer alıyor. İZBAN Alsancak durağından yaklaşık 5 dakikalık yürüyüşle merkeze ulaşmak mümkün.
Toplu taşıma kullanan ziyaretçiler Alsancak Garı çevresindeki otobüs duraklarını da değerlendirebilir. Şehir merkezinden uzaklaşmadan tarihi bir fabrika görmek, sergi gezmek veya bir etkinliğe katılmak isteyenler için Havagazı Fabrikası, Alsancak rotasının dikkat çeken adreslerinden biri olarak öne çıkıyor.





