Son Mühür / Yağmur Daştan - Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar, 2026 yılı sonbaharı öncesi Mega El Nino ihtimaline karşı uyarılarda bulundu. En son 150 yıl önce görülen ve Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklığın fazla yükselmesi sonrası yaşanan Mega El Nino hakkında bilgiler veren Prof. Dr. Yaşar, İzmir özelinde de dikkatleri çeken mesajlar verdi.
“Buharlaşma artınca yağış geliyor”
“Dünyada 2023 yılında Süper El Nino yaşadık; Türkiye’ye de yüzde 13 gibi bir oranda fazla yağmur yağdı” sözleriyle bilgiler veren Prof. Dr. Yaşar, “El Nino demek Pasifik suyunun sıcaklığının artması demektir. Bu olunca da buharlaşma artıyor. Buharlaşma artınca da yağış artıyor. O dönemde Avrupa’yı sel basmıştı. Şimdi Mega El Nino’yu tahmin edemiyorum. Eğer Süper El Nino gibi bir yağış gelirse İzmir’in işi çok zor. Altyapımız çok kötü, zaten müthiş bir çarpık kentleşme yapımız var” dedi.
“İzmir çöken bir bölgemiz”
Dünyanın Mega El Nino etkisini en son 1870’li yıllarda yaşadığına işaret eden Yaşar, “O zaman pek ölçüm durumu da yok. Kasım aylarında Mega El Nino etkisi bekliyoruz. İzmir çöken bir bölgemiz, çünkü dolgu alanının üzerine oturtulmuş bir şehir. Yani bugün Basmane’ye kadar olan kısım aslında önceden denizdi. Bütün bu alanlar yavaş yavaş dolduruldu. Özellikle Kordon boyu yapımında müthiş bir dolgu yapıldı. Cevat Korkut hoca yazdığı kitapta İzmir’deki çökme hızının 2 santimetreye ulaştığını kaydediyor. Çünkü binalar yapılıyor ve trafik artıyor. Yılda 2 santimetre ciddi bir rakam. 1992 yılındaki yanardağ patlaması sonrası hava sıcaklığı dünyada yarım santigrat derece düşerken deniz seviyesi de 10 santimetre düşüyor. Günümüze kadar yaklaşık 35 santimetre yükseliyor. Küresel ısınmaya göre aslında her yıl 3 milimetre yükseliyor ama biz çöküyoruz. Biz çöktükçe, Kordon desteklenip yukarı doğru çıkarılıyor ama arka taraf aşağıda kalıyor. Her yağmurda Kordon su basar, bunun nedeni bu. Şimdi Kıbrıs Şehitleri Caddesi’ne de yayılmaya başladı. Özellikle sert lodoslarda deniz kabarır. Deniz kabardığı zaman da o borular aşağıda kalır ve sular geriye basar” mesajı verdi.
“Şehrin yeniden kurulması gerekiyor”
Olası sorunlarla karşılaşılmaması için bazı çözümler olduğunun da bilgisini veren Prof. Dr. Yaşar, “Bina kotlarını yükselteceksiniz. Kordon boyu yapılırken maksimum gelgitin en az 1.5 metre üzerinde olacak şekilde inşa edileceğine dair bir madde vardı. Yani deniz ne kadar yükselirse yükselsin onun da üzerine inşa edilecek şekilde inşa edildi. İzmir’de zaman zaman büyük seller oluyor. Bu yıl 1931 seline benzer bir sel olur mu, ben bekliyorum. Ciddi bir sel olacak. 1931’de yaklaşık 36 saat İzmir’e yağmur yağıyor. Kemeraltı’nda yarım tonluk bloklar o dönem denize gidiyor. Bu nedenle eski Rum evleri de hep üsttedir. Bütün bunlar bilimsellik ve tecrübe. Şu anda örneğin Mavişehir’deki konutlarda sıfır kot yapıldığı için orasını su basıyor. Önüne set çekip ‘Bir daha buraya su basmayacak’ dediler. Sorun önde değil ki arka tarafta… Önce yapılması gereken bütün İzmir’in topoğrafyası baştan sona çıkacak. Neresi, ne kadar çöküyor hesaplanacak. Ardından da bunlar şehir plancılarına verilecek. Şehrin yeniden kurulması gerekiyor. Önce doğa bilimciler, sonra şehir bilimciler. En son inşaat” ifadelerini kullandı.
“Denizlere bereket gelecektir”
Mega El Nino etkisinin deniz ekosistemine etkisine de değinen Prof. Dr. Yaşar, “Denizlere büyük bir bereket gelecektir. 2020’den sonra kuraklık döneminde balık verimi düşmüştü. Geçen yıl palamut ve lüfer çok düşüktü fakat bu yıl rekorlar bekliyorum. Balık konusunda 380 bin tonları geçeriz diye düşünüyorum. Yağışla beraber denizlerimiz verimli olur” dedi.
Bu kış nasıl geçecek?
Bu yıl kış mevsimine yönelik beklentilerini de söyleyen Yaşar, “Bu yıl güzel ama çok yağışlı bir dönem geçireceğimizi düşünüyorum. Yağış olduğunda hava çok soğuk olmaz ama Mega El Nino’yu henüz tanımıyoruz. Onu öğreneceğiz. Küresel ısınma dönemlerinde bir anda çok kar da yağabilir. Ancak bu sene hem yağmur bekliyorum hem de İzmir’de bazı sorunlar olabileceğini düşünüyorum. İnşallah çok büyük sorunlar olmaz” diye konuştu.
