Türk bilim dünyasının dünya çapındaki iki öncü ismi olan Canan Dağdeviren ve Feryal Özel, fizik ve mühendislik disiplinlerini insanlığın en temel sorularına ve sağlık sorunlarına çözüm bulmak için kullanan iki vizyoner kadındır.
Bilimin cinsiyetinin olmadığını tüm dünyaya bir kez daha kanıtlayan bu iki bilim insanımız, hem tıp teknolojileriyle hem de evrenin sırlarını aydınlatarak çığır açmışlardır.
Canan Dağdeviren: Giyilebilir Teknolojinin ve Medikal İnovasyonun Mimarı
Kariyerine Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği bölümünde başlamış ve buradan 2007 yılında mezun olmuştur. Sabancı Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği programı yüksek lisanını 2009 yılında, Fulbright bursu kazanarak gittiği Illinois Üniversitesi’nde Malzeme Bilimi ve Mühendisliği üzerine doktorasını da 2014 yılında tamamlamış; bu süreçte fizik, elektronik ve tıp alanlarını birleştiren esnek ve giyilebilir cihazlar üzerinde yoğunlaşmıştır.
Dağdeviren, Harvard Üniversitesi'nin Genç Akademi üyeliğine seçilen ilk Türk bilim insanı olma başarısını göstererek dünya çapında bir prestij elde etmiştir.
Canan Dağdeviren’in bilimsel çalışmalarının odağında, insan vücuduyla uyumlu, esnek ve kendi enerjisini üretebilen tıbbi cihazlar yer almaktadır. Geliştirdiği en dikkat çekici teknolojilerden biri, "pilsiz çalışan giyilebilir kalp çipi" olarak bilinen piezoelektrik cihazdır. Bu teknoloji, kalp gibi organların doğal hareketinden kaynaklanan mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürerek kalp pillerinin şarj edilmesini sağlamaktadır. Bu buluş, kalp pillerinin her 6-7 yılda bir ameliyatla değiştirilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırarak hastaların yaşam kalitesini artırma potansiyeline sahiptir. Medikal teknoloji alanındaki bir diğer önemli başarısı, cilt kanserini saniyeler içinde teşhis edebilen giyilebilir bir cihazdır. Bu taşınabilir sistem, erken teşhis imkânı sunarak tedavi süreçlerini hızlandırmaktadır.
Dağdeviren ayrıca obezite ve sindirim sistemi hastalıklarının takibi için "yutulabilir esnek sensörler" geliştirmiştir. Mide duvarına yapışarak sindirim ritmini ölçebilen bu cihazlar, gıda alımını izlemede doktorlara yardımcı olmaktadır.
Dağdeviren'in inovasyonları bunlarla sınırlı değildir; Parkinson ve Alzheimer gibi nörolojik hastalıklar için beyne doğrudan ilaç iletebilen özel bir iğne tasarlamıştır. Bu iğne, ilaçların sistemik yan etkilerini azaltarak doğrudan beynin hasarlı bölgelerine odaklanılmasını sağlamaktadır. Son yıllarda ise, meme kanserinde erken teşhis sağlayan "elektronik sütyen" projesiyle gündeme gelmiştir. Teyzesini meme kanserinden kaybetmesiyle bu projeye ilham bulan Dağdeviren, herhangi bir uzmanlık gerektirmeden meme dokusunu farklı açılardan gerçek zamanlı görüntüleyebilen bu giyilebilir ultrason cihazını tamamlayarak tüm dünyaya duyurmuştur.
Feryal Özel: Kara Delikler ve Nötron Yıldızları
Astrofizik dünyasında evrenin en gizemli nesneleri olan kara delikler ve nötron yıldızları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan bir otoritedir. Columbia Üniversitesi’nde fizik ve uygulamalı matematik alanlarında çift ana dal yaparak yüksek onur derecesiyle mezun olmuştur. Yüksek lisansını Niels Bohr Enstitüsü’nde tamamlamış ve doktorasını 2002 yılında Harvard Üniversitesi’nde astrofizik üzerine vermiştir. Kariyerinin henüz başındayken, 2003 yılında Einstein ve John Nash gibi dâhilerin yer aldığı "Büyük Fikirler" listesine girmeyi başarmıştır. Feryal Özel’in kariyerindeki en büyük zirve noktası, insanlık tarihinin ilk kara delik fotoğrafını çeken Olay Ufku Teleskobu projesindeki liderlik rolüdür. Projenin "Modelleme ve Analiz Çalışma Grubu"nun başkanlığını yürüten Özel, dünya çapındaki farklı teleskoplardan elde edilen milyonlarca veriyi birleştirerek M87 kara deliğinin o meşhur görüntüsünün ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu tarihi fotoğraf, Albert Einstein’ın genel görelilik teorisinin öngörülerini, ışığın büküldüğü o kritik noktada yani olay ufkunda görsel olarak kanıtlamıştır.
Çalışmaları sadece fotoğraf çekmekle sınırlı kalmamış; kara deliklerin kütleleri, dönüş hızları ve çevrelerindeki manyetik alanların "jet" oluşumlarını nasıl tetiklediği üzerine derinlemesine modeller geliştirmiştir. Ayrıca nötron yıldızlarını inceleyerek maddenin en yoğun halleri üzerine teoriler üretmektedir. Halen NASA kadrosunda yer alan ve kuruma pek çok konuda danışmanlık yapan Prof. Dr. Feryal Özel, aynı zamanda NASA Lynx Uzay Teleskobu Bilim ve Teknoloji Danışmanlık Ekibi’nin başkanlığını yürütmektedir. Aynı zamanda 2022 yılından bu yana Georgia Teknoloji Enstitüsü Fizik Bölümü başkanı olarak görev yapmaktadır.
Bilimsel başarıları nedeniyle Maria Goeppert Mayer Ödülü, Guggenheim Bursu ve "bilimin Oscarı" olarak nitelendirilen Breakthrough Ödülü gibi çok sayıda prestijli ödüle layık görülmüştür.
Ülkemizin gururu ve Türk bilim camiasının en parlak temsilcilerinden Canan Dağdeviren ve Feryal Özel’in başarıları gençlerimizin kariyerleri için güçlü birer örnek teşkil etmektedir.. Hayal etmekle başlayan süreç; çalışarak, azim ve kararlılıkla, her düşüşle ayağa kalkmayı başararak ilerlemeli. Ulaşılamaz gibi görünen hayaller zamanı geldiğinde insanlığın hayatına dokunan gerçeklere dönüşür.
Başarıları daim olsun…