Antik dönemlere uzanan bir hikâyesi var. Karadeniz’in ormanlık alanlarında kendiliğinden yetişen ve yörede zılbıt, hodan ya da kaldırık olarak bilinen bitki, bugün yeniden tezgahlarda boy göstermeye başladı. Özellikle Sinop ve Zonguldak çevresinde sıkça rastlanıyor. Toplanıyor, demet yapılıyor, pazara iniyor.
Anlatılanlara göre bu ot, eski çağlarda savaşa giden askerlere cesaret versin diye yediriliyordu. Tarihi kaynaklarda ve halk anlatılarında buna dair bilgiler yer alıyor. O dönemlerde moral ve güç için tercih edildiği söyleniyor. Şimdi ise daha çok “sıkıntı giderici” ve sakinleştirici özellikleriyle biliniyor.
Doğada kendiliğinden yetişiyor
Zılbıtın en dikkat çeken yönlerinden biri, herhangi bir zirai müdahale olmadan yetişmesi. Ormanda kendi halinde büyüyor. Kimyasal yok, özel bakım yok. Bölge halkı doğaya çıkıp topluyor. Ardından pazara getiriyor. Bu yönüyle doğal beslenmeye önem verenlerin ilgisini çekiyor.
Karadeniz bitki örtüsünün karakteristik türlerinden biri olarak gösterilen bu ot, özellikle kıştan bahara geçiş döneminde daha fazla tüketiliyor. Mevsimsel olarak ortaya çıkması da ona ayrı bir değer katıyor.
Sağlık üzerindeki etkileriyle öne çıkıyor
Uzmanlar ve yerel toplayıcılar, zılbıtın vitamin ve mineral açısından zengin olduğunu ifade ediyor. Halk arasında balgam söktürücü olarak kullanıldığı biliniyor. Öksürük ve boğaz ağrılarında destek amacıyla tercih ediliyor.
Ayrıca vücuttaki iltihap ve enfeksiyonlara karşı destekleyici olduğu, ateş düşürücü etkisi bulunduğu dile getiriliyor. Bitkiden elde edilen lapanın yanık ve yaraların iyileşme sürecini hızlandırdığı da söyleniyor. Elbette tüm bu bilgiler daha çok geleneksel kullanıma dayanıyor. Yine de bölge halkı yıllardır bu otu şifa niyetine tüketmeye devam ediyor.
Pazarlarda yoğun ilgi görüyor
Son günlerde pazarlarda zılbıt demetlerinin önünde hareketlilik var. Genellikle soğan ve yumurta ile kavrularak tüketiliyor. Kendine has aroması var, biraz farklı bir tadı olduğu söyleniyor. Ama alışan vazgeçmiyor.
Bahar yaklaşırken bu otun tezgahlarda daha sık görülmesi bekleniyor. Geçmişte askerlere moral olsun diye verilen bu bitki, bugün hem sofralarda hem de geleneksel tedavi anlayışında yerini koruyor. Karadeniz’in doğasından çıkan bu sade ot, hikayesiyle de, kullanımıyla da dikkat çekmeye devam ediyor.