05.05.2021, 14:04

Çakırcalı Mehmet Efe'nin adaleti ve adamlarını eğitmesi

Ege’nin geçmişte var olmuş ve uzun yıllar hüküm sürmüş Efelik Kurumu bugün artık yoktur. Ancak efeler ve zeybekler;  dilden dile aktarılan destanlarıyla, türkü ve danslarıyla kültürel belleğimizde yaşamaya devam ediyor. Özellikle onların bıraktıkları bu kültürel mirasın içinde çok değerli öğütler ve nasihatler gizlidir: Ahlakları, verdikleri söze sadık olmaları, haksızlığa razı gelmemeleri, hakikate bağlılıkları, değerlere verdikleri önemleri, adaletleri ve haksızlığa karşı dik duruşları ilham verecek içerikler taşır.

1911 yılında Karıncalıdağ'da öldürülen Çakırcalı Mehmet Efe, on beş yıl boyunca dağlarda hüküm sürmüş, ünü Avrupa’ya kadar yayılan bir halk kahramanıdır. Avrupalılar tarafından  'Dağların Aslanı' yakıştırması yaparak zenginden alınıp yoksula veren 'Robin Hood' a benzetilmiştir. Hakkında yerli yabancı olmak üzere yedi film yapılmış ve zamanında 5-6 ay kapalı gişe oynamıştır.

Gelmiş geçmiş en bilinen efelerden olan Çakırcalı Mehmet Efe, Ödemiş Ayasuluk (Şimdiki adı ile Törkönü) köyündendi. Dağlarda çetesiyle hüküm sürerken, birçok akrabasının da bulunduğu, benim de doğup büyüdüğüm Kaymakçı yukarı mahalleye bir hanay ev yaptırmıştır. Peşinde hükümet görevlileri vardır ancak Çakırcalı bir türlü yakalanamaz. Çünkü gerek takibin zor olduğu dağların koşulları, gerekse de Çakırcalı Efelerini kollayıp gizleyen köylüler (Yatakları)  Efe’ye önceden haber uçurarak yakalanmasını engel oluyorlardı.

Hükümet, peş peşe Çakırcalı çetesinin yerini söyleyene, dirisi ya da ölüsünü getirenlere yüklü ödüller vereceğini ilan ediyordu. Öte yandan, Çakırcalı Efe korkusundan bölgede dilediği gibi at koşturamayan, kan emici, halkı ezip soyan özellikle de gayri Müslim ve Türk ağalar beyler de bazı diğer zeybek çetelerini parayla tutarak silahlandırıp Çakırcalının üstüne salıyorlardı.

Çakırcalı çetesi ibret olsun diye kendilerini ihbar ettiğini öğrendikleri muhbirleri ve peşine düşen çeteleri en acımasız şekilde cezalandırırdı. Özellikle muhbirleri köy meydanında herkesin gözü önünde dilleri keserek ya da öldürerek ceza verirmiş ki başkaları da buna yeltenmesin.

Bazı kaynaklarda şöyle bir anlatım vardır: Bir gün Çakırcalının Kaymakçı da yaptırdığı ev ateşe verilir. Çakırcalı buna çok sinirlenir ve birkaç gün sonra misilleme yapmak için Hükümet’in memur maaşlarını taşıyan Muğla Postasının önünü keser. Çakırcalı Mehmet Efe istese maaş sandığındaki bütün altınları alabileceği halde sadece yakılan evinin değeri kadar altını alarak oradan ayrılır ve emrindeki zeybeklerine şu yakın açıklamayı yapar:

“O sandıkta tüyü bitmemiş yetimin hakkı vardır. Biz sadece bize verilen zarar kadarını aldık”

Çakırcalı evi yakıldığı için hükümet postasının önünü kesmiştir.   Altınla dolu sandığı götürebileceği halde ‘tüyü bitmemiş yetim’i düşünerek davranmak özel bir ‘terbiye’dir.

Efeler çetesindeki zeybeklerin yiğit birer savaşçı olmaları kadar güzel ahlaklı, adaletli olmalarından da sorumludur. Hatta onların evlenip yuva kurmalarında, ailelerin ihtiyaçlarında onlara hep destek olmak Efeliğin şanında vardır. Zeybek çeteleri kendi içinde bir nizamları olan, haksızlığın hoş görülmediği, zeybek ve kızanların piştiği, eğitildiği sanki bir tür dağ medreseleri gibiydi. Efeler, himayeleri altındaki zeybek ve kızanların davranışlarını, tutumlarını yakından takip eder, ödül ve cezalarla onları terbiye ederdi. Toyluk yapanlar öğüt, çiğlik yapanlar ceza alırlardı.

Uzun yıllardır efelik kültürünün sanat yolu ile yeni kucaklara aktarılması için tiyatro ve gösteriler yapıyoruz. Unutamadığımız gösterilerden biri de Çakırcalı’nın Ödemiş Karaköy’deki müze evinde yaptığımız gösteridir. Ödemiş Belediyesi başkanı Sayın Mehmet Eriş’in kültürel mirasımıza verdiği değerle bizleri davet ettiği bu gösteri Kayaköylüler tarafından ilgiyle izlenirken bizler de Çakırcalı Mehmet Efenin konağında oynama onur ve gururunu duymuştuk. Kültürel miraslarımızın ve mekânların bu şeklide değerlendirilmesi örnek bir modeldir ve aynı zamanda yerel turizmi canlandırması etkisi de yabana atılır değildir.

Yolunuz Ödemiş’e düşerse Kayaköy’deki Çakırcalı Mehmet Efe Müze evini görmeden gelmeyin deriz.

Bu yazı geçtiğimiz ay Efeler Belediyesi Kültür Yayınlarından çıkmış olan “Çakırcalı Mehmet Efe – Bir Kahraman Yaratmak” isimli kitaptan derlenmiştir. Fotoğraflar da Kayaköy’de gerçekleşen ‘Hey Gidinin Efesi’ isimli oyundan.

Yorumlar (0)
23
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Bugün genel seçim olsa hangi partiye oy verirsiniz?
Bugün genel seçim olsa hangi partiye oy verirsiniz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü